Jak realizować zyski i nie wpaść w pułapkę chciwości

Trading na rynkach finansowych, zarówno na rynku kryptowalut jak i akcji, dla wielu osób jest atrakcyjnym sposobem na budowanie dodatkowego dochodu. Dla niewielkiej grupy traderów staje się nawet głównym źródłem utrzymania i miejscem, w którym można zarabiać bardzo duże pieniądze. W ostatnich latach szczególnie rynek kryptowalut przyciągnął ogromną liczbę nowych inwestorów, ponieważ zmienność cen stwarza wiele okazji do osiągania zysków nawet w krótkim czasie.

Jednocześnie statystyki pokazują, że trading nie jest łatwym zajęciem. Dane publikowane przez brokerów oraz analizy akademickie wskazują, że większość osób traci pieniądze na aktywnym tradingu. Przykładowo raporty brokerów CFD i Forex regularnie pokazują, że około 70–80% rachunków inwestorów detalicznych kończy ze stratą. Z kolei badanie dotyczące day tradingu przeprowadzone na rynku brazylijskim przez ekonomistów Bruno Giovannettiego i współpracowników pokazało, że ponad 97% osób próbujących utrzymywać się z day tradingu nie osiąga stabilnych zysków w długim okresie.

Powody są różne, ale wiele badań i książek o tradingu wskazuje na jeden wspólny element. O wyniku tradera często nie decyduje sama analiza rynku, lecz konsekwencja w stosowaniu strategii, zarządzanie ryzykiem, umiejętność akceptowania strat oraz zdolność realizowania zysków w odpowiednim momencie.

W tym artykule skupimy się na jednym z najważniejszych elementów psychologii tradingu, czyli realizowaniu zysków i unikaniu pułapki chciwości.

Źródła i literatura

Wnioski dotyczące psychologii inwestowania oraz zachowań traderów pojawiają się w wielu książkach i badaniach. Do najczęściej cytowanych należą między innymi:

• Trading in the Zone – Mark Douglas

• The Disciplined Trader – Mark Douglas

• Enhancing Trader Performance – Brett N. Steenbarger

• Thinking, Fast and Slow – Daniel Kahneman

Autorzy tych publikacji podkreślają, że emocje takie jak strach i chciwość mają ogromny wpływ na decyzje podejmowane przez traderów.

Pułapka chciwości

Psychologia odgrywa ogromną rolę w tradingu. Daniel Kahneman, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii, w swoich badaniach nad ekonomią behawioralną pokazał, że ludzie nie podejmują decyzji finansowych w pełni racjonalnie. W książce Thinking, Fast and Slow opisuje on mechanizmy psychologiczne, które wpływają na sposób podejmowania decyzji pod presją emocji. Jednym z najważniejszych zjawisk jest tzw. awersja do strat.

Awersja do strat polega na tym, że ludzie znacznie silniej odczuwają ból związany ze stratą pieniędzy niż satysfakcję z osiągnięcia zysku tej samej wielkości. W praktyce oznacza to, że strata 1000 zł jest psychicznie odczuwana dużo mocniej niż radość z zarobienia 1000 zł. Kahneman i Amos Tversky opisali to zjawisko w teorii perspektywy, która pokazuje, że ludzie oceniają wyniki finansowe nie w sposób absolutny, lecz w odniesieniu do punktu odniesienia, którym najczęściej jest cena zakupu aktywa.

W tradingu prowadzi to do bardzo charakterystycznych zachowań. Kiedy pozycja zaczyna przynosić zysk, wielu traderów nie chce jej zamykać, ponieważ pojawia się przekonanie, że skoro rynek już rośnie, to może wzrośnie jeszcze bardziej. W głowie pojawia się scenariusz, w którym wcześniejsze zamknięcie transakcji oznacza utratę potencjalnego większego zysku. W efekcie trader odkłada decyzję o realizacji zysku, czekając na jeszcze lepszy moment.

Paradoksalnie zupełnie inaczej wygląda sytuacja w przypadku strat. Gdy pozycja zaczyna przynosić minus, wielu traderów nie chce jej zamykać, ponieważ strata oznaczałaby przyznanie się do błędu. Zamiast tego pojawia się nadzieja, że rynek wróci do wcześniejszego poziomu i pozwoli wyjść z transakcji przynajmniej na zero. Kahneman zwracał uwagę, że w takich sytuacjach ludzie często zaczynają podejmować większe ryzyko, próbując uniknąć realizacji straty.

Do tego dochodzi jeszcze zjawisko znane jako FOMO (fear of missing out), czyli strach przed utratą okazji. Na dynamicznych rynkach, takich jak kryptowaluty, traderzy często obserwują bardzo szybkie ruchy cen. Gdy cena rośnie, pojawia się obawa, że zamknięcie pozycji z zyskiem spowoduje utratę jeszcze większej okazji zarobku. Trader zaczyna więc trzymać pozycję coraz dłużej, próbując „wycisnąć” z rynku maksymalny możliwy ruch.

Problem polega na tym, że rynki finansowe są nieprzewidywalne i nikt nie jest w stanie regularnie sprzedawać dokładnie na szczycie. Profesjonalni traderzy wiedzą, że próba idealnego trafienia w moment odwrócenia trendu bardzo często kończy się utratą wcześniej wypracowanych zysków. Dlatego zamiast próbować zgadywać, gdzie znajduje się absolutny szczyt rynku, skupiają się na zarządzaniu ryzykiem i stopniowym zabezpieczaniu zysków.

Z perspektywy psychologii tradingu najważniejszą umiejętnością nie jest więc przewidywanie przyszłości rynku, lecz kontrolowanie własnych emocji i trzymanie się wcześniej ustalonego planu działania.

Jak nie wpaść w pułapkę chciwości

Jednym z najważniejszych elementów skutecznego tradingu jest posiadanie planu wyjścia z transakcji jeszcze przed jej otwarciem. Trader powinien wiedzieć, gdzie znajduje się poziom stop-lossa oraz przy jakim poziomie zysku planuje zamknięcie pozycji.

Drugą ważną zasadą jest przesuwanie stop-lossa w miarę jak cena porusza się w korzystnym kierunku. Dzięki temu część zysku zostaje zabezpieczona, nawet jeśli trend nagle się odwróci.

Wielu traderów stosuje również realizowanie części zysków. Polega to na zamknięciu części pozycji przy określonym poziomie zysku, a pozostawieniu reszty na wypadek dalszego ruchu rynku.

Mark Douglas w książce Trading in the Zone podkreśla, że trading należy traktować jak proces statystyczny. Pojedyncza transakcja nie ma dużego znaczenia. Najważniejsze jest konsekwentne stosowanie strategii w wielu kolejnych transakcjach.

Trading może być skutecznym sposobem na budowanie dodatkowego dochodu, ale wymaga dyscypliny i kontroli emocji. Statystyki pokazują, że wielu traderów traci pieniądze, ponieważ podejmuje decyzje pod wpływem emocji zamiast trzymać się wcześniej ustalonej strategii.

Jednym z najczęstszych błędów jest brak realizacji zysków i czekanie na coraz większy ruch rynku. Chciwość sprawia, że zyskowna transakcja może łatwo zamienić się w stratną.

Dlatego jednym z kluczowych elementów skutecznego tradingu jest umiejętność zabezpieczania zysków oraz akceptowania faktu, że nie da się sprzedać idealnie na szczycie. Długoterminowy sukces na rynku wynika przede wszystkim z konsekwencji, zarządzania ryzykiem i kontroli emocji.